Wprowadzenie – dlaczego kody 2D?

Wkraczamy w nową erę znakowania produktów – „Sunrise 2027” to wyzwanie zmieniające zasady gry dla całej branży dóbr konsumpcyjnych. 

Tradycyjne jednowymiarowe kody kreskowe (EAN/UPC) od dekad usprawniają sprzedaż i zarządzanie cenami. Jednak współczesny rynek wymaga znacznie więcej informacji o produktach – większej przejrzystości pochodzenia, dat ważności, śledzenia partii i autentyczności. Kody dwuwymiarowe (2D) – takie jak GS1 QR czy GS1 DataMatrix – potrafią zakodować wiele danych w małym symbolu, co otwiera nowe możliwości usprawnienia łańcucha dostaw i zwiększenia zaangażowania konsumentów. Dzięki temu jednym skanem (nawet smartfonem) można uzyskać szczegółowe informacje (np. składniki, alergeny, link do strony produktu), a ten sam kod może posłużyć do sprzedaży przy kasie czy do celów logistycznych. W efekcie firmy mogą liczyć na lepszą identyfikowalność produktów, sprawniejsze zarządzanie zapasami i reakcję na ewentualne problemy (np. szybkie wycofanie wadliwej partii) oraz nowe formy interakcji z klientem.

• Więcej informacji

Pojemność kodów 2D jest znacznie większa niż kodów kreskowych 1D, np. EAN-13. Kod obrazkowy mieści kilka tysięcy znaków alfanumerycznych, a kod liniowy, np. EAN-13 – maksymalnie trzynaście cyfr. Może dzięki temu zakodować dużo więcej przydatnych informacji o produkcie, np. datę ważności czy link do strony z opisem produktu. Dodatkowe korzyści to:

• Mniejsza powierzchnia zadruku

Kod nowej generacji (2D) zajmuje mniej miejsca niż kod 1D. Pozwala to producentowi na lepszy projekt etykiety.

• Większa dokładność

Kody 2D są bardziej odporne na zniszczenie. Można je odczytać, nawet jeśli 60% powierzchni jest nieczytelne, zasłonięte lub uszkodzone.

• Elastyczność zastosowania

Kody 2D można drukować na różnych powierzchniach: na metalu i tworzywach, tj. plastiku. Można je również skanować pod różnymi kątami i z większej odległości niż kody (1D).

• Innowacja w komunikacji

Kody GS1 QR od GS1 świetnie sprawdzają się w komunikacji marketingowej, bo dostarczają więcej informacji o produktach czy promocjach. Z kolei producenci i detaliści mogą zoptymalizować kluczowe procesy biznesowe. Klient natomiast robi zakupy świadomie, poszukując na opakowaniu lub w sieci interesujących go informacji.

Wszystko po kolei - harmonogram transformacji (Ambicja 2027)

• Plan globalny: Międzynarodowe porozumienie branży dóbr konsumenckich (The Consumer Goods Forum) oraz Rady GS1 zakłada, że do końca 2027 roku wszystkie sieci handlowe na świecie (detaliczne i hurtowe) będą gotowe do skanowania kodów 2D w punktach sprzedaży. Ta data, określana mianem “Sunrise 2027”, wyznacza cel pełnej akceptacji kodów 2D na kasach sklepowych. Już od 2023 r. rozpoczęto przygotowania – powstały grupy robocze GS1, listy intencyjne firm oraz programy pilotażowe w wielu krajach (w tym w Polsce) wspierające to przejście.
• Testy i wdrożenia: Transformacja już się rozpoczęła – nowe kody 2D są testowane w 48 krajach, reprezentujących 88% światowego PKB. Wielu detalistów i producentów prowadzi pilotażowe wdrożenia, aby do 2027 r. ich systemy sprzedaży i logistyki były w pełni kompatybilne z kodami 2D.
• Kamienie milowe: Do 2025 r. – zwiększanie liczby sklepów i dostawców gotowych na 2D; 2025-2026 – faza masowych wdrożeń i duże kampanie informacyjne; 2027 – moment, w którym kody 2D stają się powszedniością w handlu. Należy jednak pamiętać, że po 2027 r. kody 1D nie znikną od razu – będą nadal stosowane równolegle z 2D tak długo, jak będzie to potrzebne (więcej na ten temat w sekcji o okresie przejściowym). Kluczowe jest, by do tego czasu wymienić lub zaktualizować skanery w sklepach na modele 2D – do końca 2027 r. każdy punkt sprzedaży powinien móc odczytać kody 2D, obok dotychczasowych kodów.

Rodzaje kodów 2D i unikalność kodów produktów

Jeden kod drugiemu nierówny .Wdrożenie kodów 2D w sprzedaży detalicznej niesie ze sobą potrzebę zrozumienia różnych typów dostępnych symbologii oraz zasad ich stosowania. Standardy GS1 umożliwiają wykorzystanie różnych rodzajów kodów 2D dostosowanych do specyfiki branży, jednocześnie gwarantując globalną spójność identyfikacji produktów

• Różne typy kodów 2D: Standardy GS1 dopuszczają kilka symbologii dwuwymiarowych dla handlu. Najczęściej będą wykorzystywane GS1 DataMatrix oraz GS1 QR Code (ten drugi często ze standardem GS1 Digital Link, umożliwiającym zakodowanie odnośnika URL). Nie będzie jednego narzuconego typu kodu 2D dla wszystkich branż – każdy sektor (np. spożywczy, farmaceutyczny, odzieżowy) może wybrać najodpowiedniejszy dla siebie rodzaj kodu 2D, przy zachowaniu globalnej spójności standardów GS1. Oznacza to, że jedni producenci mogą stosować kody DataMatrix, inni kody QR – ważne, by stosować je zgodnie ze specyfikacjami GS1.
• Identyfikator produktu w kodzie: Niezależnie od rodzaju symbolu, wspólnym elementem będzie zakodowany GTIN (Globalny Numer Jednostki Handlowej) – czyli unikalny numer danego produktu (tak jak dotychczas w kodach EAN). GTIN pozwala zidentyfikować rodzaj produktu. Wszystkie sztuki danego towaru będą więc współdzieliły ten sam kod produktu (GTIN), co umożliwia sprzedaż i rozliczenia tak jak dziś.

• Dodatkowe dane (wspólne dla partii): Kody 2D dają możliwość dodania informacji zmiennych związanych z konkretną partią lub datą. Popularnym podejściem będzie rozszerzenie kodu o datę przydatności (expiry date) oraz numer partii produkcyjnej (lot/batch). Dzięki temu sklep czy konsument odczyta np. do kiedy produkt jest ważny lub z jakiej partii pochodzi – co usprawnia zarządzanie towarami i ewentualne wycofania produktów. Wszystkie produkty z tej samej partii będą miały ten sam numer partii w kodzie.
• Unikalny kod dla każdej sztuki (serializacja): Istnieje także możliwość nadania indywidualnego numeru seryjnego dla każdej sztuki produktu i umieszczenia go w kodzie 2D. Nie jest to obowiązkowe we wszystkich branżach, ale może być stosowane w tych przypadkach, gdzie pełna identyfikowalność pojedynczej sztuki jest pożądana (np. elektronika, dobra luksusowe, farmacja). Dodanie numeru seryjnego pozwala unikatowo identyfikować każdy egzemplarz produktu – co jest kluczowe np. przy śledzeniu pochodzenia i ruchu konkretnej sztuki w łańcuchu dostaw. W praktyce oznacza to ogromne możliwości traceability, ale także większe wymagania co do systemów IT (trzeba zarządzać unikalnymi danymi dla milionów jednostek). W sektorze FMCG zazwyczaj wystarczy GTIN+partia+data, ale firmy mogą zdecydować się na serializację, jeśli uznają to za wartościowe.

Okres przejściowy: podwójne oznakowanie - kod 1D + kod 2D

Przed pełnym przejściem na kody 2D konieczny jest okres przejściowy, w którym opakowania będą zawierały dwa rodzaje kodów. W fazie tej – trwającej co najmniej do 2027 roku – produkt musi mieć zarówno dotychczasowy kod 1D (EAN/UPC), jak i nowy kod 2D na opakowaniu. Powód jest prosty: nie wszystkie sklepy i ogniwa łańcucha dostaw od razu będą gotowe odczytywać kody 2D. Dopóki większość punktów sprzedaży (zaleca się ~90%) nie zaktualizuje swoich skanerów do odczytu 2D, obie formy kodu muszą współistnieć.

Wdrożenie krok po kroku – jak przejść z 1D na 2D?

Przygotowanie transformacji kodów w firmie wymaga zarówno zmian technologicznych, jak i procesowych. Poniżej typowe kroki wdrożenia takiej zmiany:

Branże objęte transformacją

Kody 2D znajdują zastosowanie w niemal każdej branży związanej z łańcuchem dostaw produktów fizycznych. Globalnie obserwujemy wdrożenia w sektorach takich jak: spożywczy (FMCG), motoryzacyjny, przemysłowy, mleczarski, odzieżowy i obuwniczy, rolnictwo, kosmetyczny (beauty), DIY (dom i ogród) oraz elektronika. Powszechność tych wdrożeń wynika z uniwersalnych korzyści – każda branża zyskuje na lepszej identyfikacji i śledzeniu produktów. Poniżej wyróżnienie kilku sektorów:

• Handel detaliczny (Retail): To główny motor zmiany – supermarkety i sieci sklepów chcą usprawnić obsługę kas oraz dostarczyć więcej informacji konsumentom. W Polsce takie sieci jak Biedronka, Żabka, Auchan, MAKRO już podjęły kroki w kierunku wdrożenia kodów 2D. Do 2027 roku detaliści planują w pełni przejść na skanowanie 2D przy kasach na całym świecie. W handlu kod 2D umożliwia m.in. szybsze skanowanie (czytniki 2D mogą odczytać kod z dowolnej orientacji, co skraca kolejki), a także automatyczne blokowanie sprzedaży produktów przeterminowanych czy niebezpiecznych – system kasowy może rozpoznać datę ważności z kodu i ostrzec kasjera.
• Sektor spożywczy (FMCG): Producenci żywności i napojów korzystają z kodów 2D, by umieszczać na nich daty ważności, numery partii, a nawet numery seryjne dla zapewnienia pełnej identyfikowalności. Ułatwia to rotację produktów (FEFO – first expired, first out), redukuje skalę wycofywania towaru (wycofujemy tylko konkretną partię zamiast całego produktu) i minimalizuje marnowanie żywności. Przykłady obejmują zarówno światowe koncerny spożywcze, jak i lokalnych producentów, którzy wdrażają kody 2D na opakowaniach zbiorczych i jednostkowych.
• Farmacja i ochrona zdrowia: Branża farmaceutyczna już kilka lat temu przeszła na kody 2D – GS1 DataMatrix jest obowiązkowy na opakowaniach leków w UE (serializacja leków). Szpitale i producenci sprzętu medycznego również oznaczają wyroby kodami DataMatrix zawierającymi m.in. numery seryjne i daty ważności. To pozwala śledzić leki od produkcji, przez dystrybucję, po podanie pacjentowi – zapobiegając fałszerstwom i pomyłkom. Doświadczenia ochrony zdrowia pokazują skalę korzyści z kodów 2D w zapewnianiu bezpieczeństwa i skutecznych recalli.
• Przemysł i motoryzacja: W sektorze produkcyjnym kody 2D (często grawerowane laserowo bezpośrednio na częściach – DPM) służą do identyfikacji komponentów na liniach montażowych. Branża automotive znakuje podzespoły DataMatrixami zawierającymi numery części, serie produkcyjne, a nieraz i numer VIN pojazdu docelowego. Ułatwia to zarządzanie jakością – w razie wykrycia wady można namierzyć konkretną partię wadliwych części. Inne gałęzie przemysłu (np. elektroniczna) również wykorzystują 2D do śledzenia produkcji i serwisu (identyfikacja urządzenia po numerze seryjnym w kodzie).
• Branża odzieżowa i dobra konsumenckie: Detaliści odzieżowi zaczynają wprowadzać kody 2D na metkach ubrań i obuwia, łącząc je często z cyfrowymi doświadczeniami klienta (skan kodu QR może np. pokazać dostępne rozmiary lub autentyczność produktu). W logistyce moda używa zarówno kodów 2D, jak i RFID – zdarza się, że droższe przedmioty mają etykiety RFID dla celów magazynowych, a kod QR dla interakcji klienta. W przyszłości również branża obuwnicza, meblarska, kosmetyczna i inne planują upowszechnić kody 2D, aby sprostać wymaganiom informacyjnym konsumentów.